Hiểu về ung thư đại trực tràng

Phần lớn mọi người thấy đầu óc trống rỗng khi lần đầu nghe chẩn đoán này. Bài viết này có mục đích đơn giản: giúp bạn nắm vài điều cơ bản, để lần sau nói chuyện với bác sĩ bạn biết hỏi gì.

Đại tràng làm việc gì

Sau khi dạ dày và ruột non tiêu hóa và hấp thu thức ăn, phần còn lại đi vào đại tràng. Nhiệm vụ chính của đại tràng là hấp thu nước, dần biến chất lỏng thành phân thành khuôn.

Đại tràng dài khoảng một mét rưỡi, gồm manh tràng, đại tràng lên, đại tràng ngang, đại tràng xuống, đại tràng sigma, rồi đến trực tràng và hậu môn. Khối u ở vị trí khác nhau gây triệu chứng khác nhau và điều trị cũng khác, nên bác sĩ rất quan tâm đến chuyện nó nằm ở đâu.

Ung thư hình thành thế nào

Phần lớn ung thư đại trực tràng bắt đầu từ một polyp lành tính nhỏ, biến đổi chậm qua nhiều năm. Vì quá trình này chậm, nên mới có cơ hội cắt bỏ qua nội soi khi nó còn là polyp.

Vì sao polyp hình thành thì liên quan đến tuổi, chế độ ăn, béo phì, hút thuốc, rượu bia và ít vận động, một phần liên quan đến di truyền. Với đa số người bệnh không tìm được một nguyên nhân duy nhất. Xin đừng dành thời gian để tự trách mình.

Các triệu chứng thường gặp

• Thay đổi thói quen đại tiện: táo bón, tiêu chảy, hoặc xen kẽ cả hai.
• Đi ngoài ra máu, hoặc phân sẫm màu hơn.
• Phân nhỏ dẹt hơn.
• Đau bụng, chướng bụng.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Mệt mỏi, da xanh xao do thiếu máu.

Một điều cần nhớ: giai đoạn sớm thường hoàn toàn không có triệu chứng. Đến khi triệu chứng rõ ràng thì giai đoạn thường đã muộn hơn. Đó là lý do tầm soát tồn tại.

Sẽ làm những xét nghiệm gì

Chẩn đoán thường cần vài xét nghiệm phối hợp, mỗi loại một nhiệm vụ:

• Nội soi đại tràng — nhìn thấy khối u trực tiếp và lấy mẫu mô. Đây là cách xác định chẩn đoán.
• Chẩn đoán hình ảnh — CT hoặc MRI, để đánh giá mức độ xâm lấn và xem có di căn sang cơ quan khác không. Ung thư trực tràng thường cần hình ảnh chi tiết hơn.
• Xét nghiệm máu — gồm cả chất chỉ điểm khối u, chủ yếu làm mốc so sánh trước và sau điều trị.

Giai đoạn nghĩa là gì

Bác sĩ xác định giai đoạn dựa trên ba điều: khối u ăn sâu vào thành ruột bao nhiêu, hạch bạch huyết lân cận có bị xâm lấn không, và đã di căn sang cơ quan khác chưa.

Giai đoạn ảnh hưởng đến kế hoạch điều trị, nhưng nó là điểm bắt đầu của điều trị, không phải kết cục. Hai người cùng giai đoạn có thể có kết quả rất khác nhau, tùy đặc tính khối u và đáp ứng với điều trị. Hãy tập trung vào việc tiếp theo cần làm, thay vì tìm con số tỷ lệ sống trên mạng — những con số đó lấy từ dữ liệu nhiều năm trước và không tính riêng cho bạn.

Có những cách điều trị nào

• Phẫu thuật — điều trị chính với đa số người bệnh. Ngoài mổ mở, còn có các cách ít xâm lấn như nội soi ổ bụng và robot da Vinci. Dùng cách nào tùy vị trí, mức độ của khối u và thể trạng của bạn.
• Hóa trị — dùng thuốc để diệt tế bào ung thư có thể đã lan nhưng chưa thấy trên hình ảnh. Một số người làm sau mổ, một số làm trước mổ.
• Xạ trị — chủ yếu dùng cho ung thư trực tràng, thường kết hợp hóa trị, nhằm thu nhỏ khối u, tăng khả năng cắt trọn và giảm tái phát tại chỗ.
• Điều trị đích và miễn dịch — có dùng được hay không tùy kết quả xét nghiệm gen và phân tử của khối u. Đó là lý do sau mổ phải chờ kết quả giải phẫu bệnh và gen.

Ba câu hỏi thường gặp

"Có phải làm hậu môn nhân tạo không?" Không nhất thiết. Điều này tùy vị trí khối u và việc có giữ được cơ thắt hậu môn hay không. Ngoài ra còn phân biệt tạm thời và vĩnh viễn; loại tạm thời thường đóng lại được sau vài tháng. Hãy hỏi thẳng bác sĩ điều trị bạn thuộc trường hợp nào.

"Có di truyền cho con không?" Đa số là không. Nhưng nếu bạn mắc bệnh khi còn trẻ, hoặc trong gia đình có nhiều người mắc, bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm thêm và sắp xếp tầm soát cho người thân.

"Trong thời gian điều trị có sinh hoạt bình thường được không?" Đa số là được. Công việc, ăn uống, vận động phần lớn duy trì được, chỉ cần điều chỉnh nhịp độ. Giới hạn cụ thể tùy vào cách điều trị của bạn.