อาหารและการขับถ่ายระหว่างการรักษา

"ตกลงฉันกินอะไรได้บ้าง" เป็นหนึ่งในคำถามที่ถูกถามบ่อยที่สุดที่ห้องตรวจ คำตอบมักผ่อนคลายกว่าที่ผู้ป่วยคิดมาก ระหว่างการรักษามะเร็งลำไส้ใหญ่ไม่มีรายการอาหารต้องห้ามที่ต้องปฏิบัติตาม สิ่งที่ต้องจัดการจริง ๆ คือการขับถ่ายที่เปลี่ยนไป

หลักการพื้นฐานเรื่องอาหาร

• กินให้พอสำคัญที่สุด ร่างกายกำลังซ่อมแซมตัวเองระหว่างการรักษา การขาดพลังงานและโปรตีนทำให้ฟื้นตัวช้าและทนการรักษาได้น้อยลง หลายคนไม่กล้ากินเพราะกลัว "ไปเลี้ยงก้อนมะเร็ง" ซึ่งไม่มีหลักฐานรองรับและกลับเป็นผลเสีย
• กินปกติและสมดุลก็พอ ไม่จำเป็นต้องมีอาหารต้านมะเร็งพิเศษ
• ระวังอาหารเสริมที่ไม่ทราบแหล่งที่มา บางส่วนประกอบมีปฏิกิริยากับยารักษา หรือกระทบการทำงานของตับและไต กรุณาแจ้งแพทย์ก่อนรับประทาน
• ปรุงอาหารให้สุก โดยเฉพาะในช่วงที่เม็ดเลือดขาวต่ำ

ท้องเสีย

ท้องเสียพบได้บ่อยระหว่างการรักษา อาจเกิดจากเคมีบำบัด รังสีรักษา หรือจากการที่การผ่าตัดเปลี่ยนโครงสร้างลำไส้ไป

การทดแทนน้ำสำคัญที่สุด ภาวะขาดน้ำจากท้องเสียมักอันตรายกว่าตัวอาการท้องเสียเอง โดยเฉพาะเมื่อมีอาเจียนหรือเบื่ออาหารร่วมด้วย นอกจากน้ำเปล่า ควรดื่มเครื่องดื่มที่มีเกลือแร่ด้วย

เรื่องอาหาร ให้ลดของมัน ใยอาหารสูง และผลิตภัณฑ์นมไว้ชั่วคราว เลือกอาหารที่ย่อยง่าย แล้วค่อย ๆ กลับมากินตามปกติเมื่ออาการคงที่ ยาหยุดถ่ายกรุณาถามแพทย์ก่อน เพราะในบางกรณีการหยุดถ่ายเองอาจทำให้พบปัญหาช้าไป

ท้องผูก

ท้องผูกก็เกิดได้ สาเหตุที่พบบ่อยคือการเคลื่อนไหวน้อยลง ดื่มน้ำไม่พอ และผลของยาแก้คลื่นไส้และยาแก้ปวดบางชนิด

เริ่มจากสามเรื่องพื้นฐานก่อน คือ น้ำ ใยอาหาร และการเคลื่อนไหว หากไม่ได้ผล ให้ปรึกษาแพทย์เรื่องยาระบายชนิดทำให้อุจจาระนุ่ม อย่าซื้อยาระบายชนิดกระตุ้นมาใช้เองเป็นเวลานาน

การขับถ่ายที่เปลี่ยนไปหลังผ่าตัด

ส่วนนี้เขียนขึ้นสำหรับผู้ป่วยที่เคยผ่าตัดลำไส้ตรงโดยเฉพาะ

หน้าที่อย่างหนึ่งของลำไส้ตรงคือเก็บกักอุจจาระ เมื่อตัดออกไปส่วนหนึ่ง พื้นที่เก็บกักนั้นเล็กลง จึงมักเกิดอาการ: ถ่ายบ่อยขึ้นในหนึ่งวัน แต่ละครั้งปริมาณน้อย รู้สึกถ่ายไม่สุด พอปวดต้องรีบเข้าห้องน้ำทันที บางครั้งกลั้นลำบาก และกลางคืนต้องลุกขึ้นมาถ่าย

กลุ่มอาการเหล่านี้เรียกรวมว่ากลุ่มอาการหลังตัดลำไส้ตรงส่วนล่าง ไม่ใช่การผ่าตัดล้มเหลว และไม่ใช่การกลับเป็นซ้ำ แต่เป็นผลตามธรรมชาติจากการเปลี่ยนแปลงทางกายวิภาค คนส่วนใหญ่จะค่อย ๆ ดีขึ้น แต่อาจใช้เวลาหลายเดือนหรือหนึ่งถึงสองปี

สิ่งที่ทำได้ ได้แก่ การกินอาหารเป็นเวลา จดบันทึกว่าอาหารใดทำให้อาการแย่ลง การฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน และการปรึกษาแพทย์เรื่องการปรับยา กรุณาอย่าเงียบไว้เพราะคิดว่า "เป็นเรื่องที่ต้องทน" เรื่องนี้กระทบคุณภาพชีวิตมาก และมีวิธีทำให้ดีขึ้นได้

อาหารสำหรับผู้ที่มีทวารเทียม

ดูเพิ่มเติมในบทความ "การดูแลทวารเทียม" หลักการคือกินได้เกือบทุกอย่าง ลองอาหารใหม่ทีละอย่างและสังเกตปฏิกิริยา เคี้ยวช้า ๆ ให้ละเอียด และใส่ใจเรื่องการดื่มน้ำเป็นพิเศษ