การดูแลทวารเทียม: การเปลี่ยนถุง การสวนล้าง และการเลือกอุปกรณ์

เกือบทุกคนรู้สึกว่าตนเองทำไม่ได้เมื่อเผชิญกับทวารเทียมครั้งแรก แต่เรื่องนี้เหมือนการหัดขี่จักรยาน ไม่กี่ครั้งแรกจะงุ่มง่าม ฝึกสักพักก็กลายเป็นเรื่องปกติ คนส่วนใหญ่ดูแลตนเองได้เต็มที่ภายในไม่กี่สัปดาห์

ทำความรู้จักทวารเทียมของท่าน

ทวารเทียมคือช่องเปิดที่เกิดจากการนำลำไส้ส่วนหนึ่งออกมาที่ผนังหน้าท้อง ทวารเทียมไม่มีเส้นประสาท การสัมผัสจึงไม่เจ็บ เยื่อบุมีสีชมพูแดงและชุ่มชื้น ดูคล้ายกระพุ้งแก้มด้านใน นั่นเป็นเรื่องปกติ

ตัวทวารเทียมไม่มีหูรูด จึงกลั้นไม่ได้ สิ่งขับถ่ายจะออกมาเอง นี่คือเหตุผลที่ต้องติดถุงไว้ตลอดเวลา การมีเลือดซึมเล็กน้อยขณะทำความสะอาดเป็นเรื่องปกติ เพราะเยื่อบุบอบบางมาก คล้ายเหงือกที่มีเลือดออกเวลาแปรงฟัน

การเปลี่ยนถุง

ควรเปลี่ยนในช่วงที่ลำไส้ทำงานน้อยที่สุด เช่น หลังตื่นนอนก่อนรับประทานอาหาร เตรียมอุปกรณ์ให้ครบก่อนเริ่ม การมาพบว่าขาดของกลางคันคือจังหวะที่ผิดพลาดง่ายที่สุด

โดยสรุปขั้นตอนคือ วัดขนาดทวารเทียม ตัดแผ่นแปะตามขนาดนั้น ค่อย ๆ ลอกแผ่นเดิมออกจากบนลงล่าง ทำความสะอาดผิวหนังรอบ ๆ ด้วยน้ำและผ้านุ่ม เช็ดให้แห้งสนิท แล้วจัดตำแหน่งแปะลงไป กดด้วยฝ่ามืออุ่น ๆ สักสองสามนาทีเพื่อให้ติดแน่น

• ขนาดที่ตัดสำคัญมาก ตัดใหญ่เกินไปสิ่งขับถ่ายจะสัมผัสผิวหนังจนเป็นแผล ตัดเล็กเกินไปจะเสียดสีทวารเทียมจนมีเลือดออก ทวารเทียมจะค่อย ๆ เล็กลงในช่วงไม่กี่สัปดาห์แรกหลังผ่าตัด จึงต้องวัดใหม่ทุกครั้ง
• ผิวหนังต้องแห้งสนิท ผิวที่ยังชื้นเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของการแปะไม่ติด
• ใช้น้ำสะอาดก็พอ อย่าใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำมันหรือน้ำยาฆ่าเชื้อ เพราะจะรบกวนการยึดติดและระคายผิว

การสวนล้าง (สำหรับผู้ที่ทำทวารเทียมลำไส้ใหญ่บางราย)

การสวนล้างคือการใส่น้ำอุ่นเข้าทางทวารเทียมเป็นระยะเพื่อกระตุ้นการขับถ่าย ทำให้ช่วงระหว่างนั้นแทบไม่มีสิ่งขับถ่ายออกมา ผู้ที่ทำได้ดีจะรู้สึกว่าใช้ชีวิตได้อิสระขึ้นมาก

ต้องทำสม่ำเสมอในเวลาเดิมจึงจะสร้างจังหวะได้ และแต่ละครั้งใช้เวลาพอสมควร ความเหมาะสมจึงขึ้นกับตารางชีวิตประจำวันของท่านด้วย

เมื่อผิวหนังมีปัญหา

ผิวหนังรอบทวารเทียมแดง แสบ และถลอก เป็นปัญหาที่พบบ่อยที่สุด สาเหตุส่วนใหญ่คือสิ่งขับถ่ายรั่วซึมมาสัมผัสผิวหนัง

ดังนั้นแนวทางแก้ไขจึงไม่ใช่การทายา แต่คือหาสาเหตุว่าทำไมจึงรั่ว ตัดรูใหญ่เกินไปหรือไม่ ผิวหนังมีรอยย่นจนแปะไม่เรียบหรือไม่ ทวารเทียมอยู่ต่ำเกินไปหรือไม่ เปลี่ยนไม่บ่อยพอหรือไม่ แต่ละกรณีมีอุปกรณ์ที่แก้ได้ เช่น แป้งหรือครีมกันรั่ว แผ่นแปะแบบนูน และเข็มขัดรัด

ปัญหาผิวหนังไม่หายเอง กรุณากลับมาที่ห้องดูแลทวารเทียมแต่เนิ่น ๆ อย่าทนจนเป็นแผลลึก

การรับประทานอาหาร

ข่าวดีคือ ท่านกินได้เกือบทุกอย่าง ไม่จำเป็นต้องงดอาหารระยะยาว

• ช่วงแรกหลังผ่าตัดควรลองอาหารใหม่ทีละอย่างและสังเกตปฏิกิริยา เพื่อให้รู้ว่าท่านไวต่ออะไร
• เคี้ยวช้า ๆ ให้ละเอียด โดยเฉพาะอาหารที่มีใยสูงและย่อยยาก
• ดื่มน้ำให้เพียงพอ — สำคัญเป็นพิเศษสำหรับผู้ที่ทำทวารเทียมลำไส้เล็ก เพราะการดูดซึมน้ำลดลงจึงขาดน้ำได้ง่าย
• อาหารบางอย่างทำให้เกิดแก๊สหรือกลิ่น ปรับตามประสบการณ์ของตนเองได้ แต่ไม่จำเป็นต้องเลิกกิน

ชีวิตประจำวัน

ท่านอาบน้ำได้ จะติดถุงไว้หรือลอกออกก็ได้ น้ำจะไม่เข้าไปข้างใน ท่านแต่งกายได้ตามปกติ เสื้อผ้าทั่วไปไม่กดทับทวารเทียม ท่านออกกำลังกายได้ เพียงเลี่ยงการกระแทกรุนแรงและกิจกรรมที่เพิ่มความดันในช่องท้องเป็นเวลานาน ท่านเดินทางได้ ให้พกอุปกรณ์สำรองและเก็บไว้หนึ่งชุดในกระเป๋าถือ คนส่วนใหญ่กลับไปทำงานและใช้ชีวิตทางสังคมได้

หน่วยของเรามีห้องดูแลทวารเทียม หากมีปัญหาในการดูแลเรื่องใดสามารถมาขอความช่วยเหลือได้ อย่าฝืนทนอยู่คนเดียว ปัญหาส่วนใหญ่มีทางแก้อยู่แล้ว เพียงต้องมีคนบอกท่านเท่านั้น