Bệnh trĩ: tự chăm sóc và khi nào cần đi khám

Trĩ rất phổ biến và rất ít người muốn nói ra. Kết quả là đa số tự chịu đựng rất lâu, tự mua thuốc, đến khi khó chịu lắm mới đi khám. Bài này nói hai điều: bạn tự làm được gì, và khi nào thì không nên tự xử lý nữa.

Trĩ không phải là thứ mọc thêm

Trước hết xin làm rõ một hiểu lầm phổ biến. Bên trong hậu môn vốn có một vòng đệm gồm mạch máu và mô liên kết, giúp kiểm soát đại tiện và tránh rò rỉ — đó là cấu trúc bình thường, ai cũng có.

Cái gọi là trĩ là khi vòng đệm đó bị sung huyết, phình to và tụt xuống do áp lực kéo dài, rồi bắt đầu gây triệu chứng. Vì vậy mục tiêu điều trị không phải là "dọn sạch nó đi" mà là kiểm soát triệu chứng. Đó cũng là lý do đa số người không cần mổ.

Vì sao nặng thêm

Điểm chung là hậu môn chịu áp lực kéo dài:

• Táo bón và rặn mạnh khi đi ngoài.
• Ngồi bồn cầu quá lâu — hiện nay đặc biệt phổ biến vì ai cũng mang điện thoại vào nhà vệ sinh. Ngồi mười lăm, hai mươi phút khiến vùng đó sung huyết liên tục.
• Ngồi hoặc đứng lâu.
• Tiêu chảy mạn tính.
• Mang thai và sinh nở.
• Béo phì, thường xuyên mang vác nặng.

Những việc bạn tự làm được

Nghe rất bình thường, nhưng đây thực sự là điều trị bước đầu và có bằng chứng khoa học. Làm đến nơi đến chốn thì triệu chứng của đa số người sẽ đỡ rõ rệt.

• Tăng chất xơ và nước. Phân mềm, thành khuôn nhưng không cứng thì không cần rặn. Trong tất cả các biện pháp, hiệu quả của việc này là rõ nhất.
• Đừng ngồi lâu trên bồn cầu. Không đi được thì đứng dậy, khi nào mót hãy quay lại. Để điện thoại bên ngoài.
• Mót là đi ngay. Nín lại sẽ làm phân khô và cứng hơn.
• Ngâm nước ấm. Khi đang đau, ngâm nước ấm mươi phút giúp dễ chịu và làm giãn cơ.
• Vệ sinh nhẹ nhàng sau khi đi. Rửa bằng nước hoặc thấm nhẹ bằng khăn ướt, tránh chà xát mạnh.
• Vận động vừa phải, tránh ngồi lâu.

Về thuốc bôi và thuốc đặt

Thuốc bôi và thuốc đặt, dù mua ngoài hay do bác sĩ kê, đều giúp giảm triệu chứng, nhưng chúng xử lý sự khó chịu chứ không xử lý nguyên nhân. Dùng ngắn hạn là hợp lý; phụ thuộc lâu dài nghĩa là đã đến lúc nên đi khám. Đặc biệt các sản phẩm chứa corticoid không nên dùng lâu dài.

Khi nào cần mổ

Nguyên tắc chung: triệu chứng nhẹ thì điều trị bảo tồn; mổ chỉ được cân nhắc khi sa nhiều, chảy máu tái diễn ảnh hưởng sinh hoạt, hoặc điều trị bảo tồn không hiệu quả. Bác sĩ sẽ cân nhắc cả mức độ trĩ lẫn mức độ phiền toái với bạn. Có trĩ không có nghĩa là phải mổ.

Hiện cũng có những thủ thuật tại phòng khám nằm giữa điều trị bảo tồn và mổ truyền thống, phù hợp với một số người bệnh. Khi đi khám bạn có thể hỏi trực tiếp lựa chọn nào hợp với mình.

Khi khám sẽ cần thăm trực tràng bằng ngón tay, nếu cần sẽ sắp xếp soi hậu môn hoặc nội soi đại tràng. Quá trình nhanh hơn đa số người tưởng và cũng không ngượng như bạn lo — đây là việc chúng tôi làm mỗi ngày. Gác lại sự ngại ngùng là việc hiệu quả nhất bạn có thể làm cho chính mình.