Jak radzić sobie z działaniami niepożądanymi chemioterapii

Działania niepożądane chemioterapii są różne u różnych osób i przy różnych lekach. Nie wystąpią wszystkie, a większość da się opanować. Ten artykuł skupia się na tym, czym mogą Państwo zająć się sami, a co oznacza konieczność natychmiastowego kontaktu z zespołem.

Niska liczba krwinek białych i zakażenia

Chemioterapia przejściowo hamuje czynność szpiku. Krwinki białe zwykle osiągają najniższy poziom jakiś czas po cyklu, a potem wracają do normy. W tym okresie odporność na zakażenia jest mniejsza.

Co pomaga na co dzień: częste mycie rąk, unikanie zatłoczonych, zamkniętych pomieszczeń, dokładne gotowanie potraw, unikanie surowych produktów i dbanie o higienę jamy ustnej. Nie trzeba izolować się od rodziny ani stale nosić maseczki. Liczy się dobre wykonywanie podstawowych rzeczy.

Powtórzmy: w tym okresie gorączka jest stanem nagłym. Prosimy od razu zgłosić się po pomoc i poinformować, że trwa chemioterapia.

Niedokrwistość i zmęczenie

Zmęczenie jest najczęstszym problemem w trakcie chemioterapii i często nie jest to zmęczenie, które mija po śnie. To nie kwestia silnej woli.

• Siły warto przeznaczać na to, co ważne; reszta może poczekać albo warto poprosić o pomoc.
• Częste krótkie odpoczynki działają lepiej niż jeden długi sen.
• Z drugiej strony spokojny spacer realnie zmniejsza zmęczenie. Całkowity bezruch je nasila.
• Warto zadbać o odpowiednią ilość białka i żelaza.
• Wstawać powoli. Niedokrwistość zwiększa ryzyko zawrotów głowy i upadków.

Mała liczba płytek krwi

Przy niskiej liczbie płytek łatwiej o siniaki i krwawienia. W tym okresie:

• Warto używać miękkiej szczoteczki i uważać, by nie skaleczyć dziąseł nicią dentystyczną.
• Lepsza jest maszynka elektryczna niż ostrze.
• Należy unikać zajęć, przy których można się uderzyć.
• Nie należy samodzielnie przyjmować aspiryny ani leków przeciwzapalnych — nasilają krwawienia. W razie bólu prosimy zapytać lekarza.
• Lepiej unikać mocnego wydmuchiwania nosa i parcia przy zaparciach.

Nudności i wymioty

Leki przeciwwymiotne są dziś znacznie lepsze niż kiedyś. Prosimy przyjmować te przepisane przez lekarza zgodnie z planem, a nie dopiero wtedy, gdy pojawią się wymioty.

Co do jedzenia: małe porcje, często; unikanie bardzo tłustych, bardzo słodkich i intensywnie pachnących potraw; lekkie ostudzenie potraw, by mniej pachniały; i nieleżenie zaraz po posiłku. Jeśli wymioty uniemożliwiają jedzenie i picie, prosimy o kontakt.

Bolesność jamy ustnej

Bolesna jama ustna uniemożliwia jedzenie, co wpływa na wszystko inne, dlatego warto zapobiegać wcześnie: czyszczenie miękką szczoteczką po posiłkach i przed snem, płukanie solą fizjologiczną lub płynem zaleconym przez lekarza, unikanie płukanek z alkoholem, unikanie potraw bardzo gorących, ostrych, kwaśnych i szorstkich oraz nawilżanie ust.

Biegunka i zaparcia

W zależności od leku może wystąpić jedno lub drugie. Przy biegunce najważniejsze jest uzupełnianie płynów; przy zaparciach — więcej płynów i błonnika oraz łagodna aktywność.

Przed zastosowaniem leków przeciwbiegunkowych lub przeczyszczających prosimy zapytać lekarza, ponieważ w niektórych sytuacjach samodzielne zatrzymanie biegunki wiąże się z ryzykiem. Zobacz też „Dieta i wypróżnienia w trakcie leczenia”.

Zmiany na dłoniach i stopach

Niektóre leki często stosowane w raku jelita grubego działają na dłonie i stopy:

• Zespół ręka–stopa — zaczerwienienie, łuszczenie i ból dłoni i podeszew. Należy unikać tarcia i ucisku, unikać bardzo gorącej wody i często stosować emolienty.
• Neuropatia obwodowa — drętwienie i mrowienie dłoni i stóp. Przy niektórych lekach zimno wywołuje lub nasila objawy. Wtedy trzeba unikać kontaktu z zimnem: napojów z lodem, sięgania do lodówki i wychodzenia na mróz bez osłonięcia.

Jeśli drętwienie zaczyna utrudniać zapinanie guzików, trzymanie przedmiotów lub pewne chodzenie, prosimy koniecznie powiedzieć o tym lekarzowi. Ma to wpływ na dawkowanie, więc nie należy tego po prostu znosić.

Wypadanie włosów

Większość schematów stosowanych w raku jelita grubego nie powoduje wyraźnego wypadania włosów. Jeśli do niego dojdzie, włosy zwykle odrastają po zakończeniu leczenia.

Seks i płodność

Wiele osób chciałoby o to zapytać, ale trudno im zacząć; to całkiem uzasadniona troska.

W trakcie leczenia można współżyć. O czym pamiętać: w czasie leczenia i przez pewien czas po nim należy stosować antykoncepcję, ponieważ leki mogą zaszkodzić rozwijającemu się dziecku; a w okresach niskiej liczby krwinek białych lub płytek trzeba zachować większą ostrożność.

Leczenie może zmniejszać popęd i powodować zmęczenie, u kobiet suchość pochwy, a u mężczyzn zmiany wzwodu. Zwykle poprawia się to po zakończeniu leczenia. Niektóre metody mogą też wpływać na płodność — jeśli w przyszłości chcieliby Państwo mieć dzieci, warto poruszyć ten temat przed rozpoczęciem leczenia, gdy dostępnych jest więcej możliwości.

Rozmowa o tym z zespołem nie jest niczym dziwnym. Zajmujemy się tym codziennie.